Er zijn veel manieren om oorlog te rechtvaardigen. God erbij halen zou daar niet één van moeten zijn.
Toen de Amerikaanse minister van Oorlog, Pete Hegseth, onlangs opriep tot "overweldigend geweld" en daarbij Jezus Christus aanhaalde, overschreed hij niet alleen een retorische grens. Hij overschreed een morele grens.
Want zodra politieke leiders geweld verpakken in de taal van het geloof, pleiten ze niet langer alleen maar voor oorlog. Dan zijn ze het heiligenEn daar begint het gevaar.
Dit is geen geloof. Dit is macht.
Laten we duidelijk zijn over wat er gebeurt. Het gaat hier niet om religie die het geweten leidt of troost biedt in tijden van crisis. Het gaat erom dat religie wordt gebruikt als een instrument – om te mobiliseren, te rechtvaardigen en twijfel de kop in te drukken.
Het patroon is wereldwijd en onmiskenbaar:
- In de Verenigde Staten beroepen sommige politieke leiders zich op het christendom in combinatie met militaire macht.
- In Iran en onder militante groeperingen wordt geweld beschouwd als een plicht in naam van Allah.
- In Israël raakt religieuze identiteit steeds meer verweven met politieke macht en controle over heilige plaatsen en gebieden.
Verschillende religies. Dezelfde strategie.
Neem iets heiligs. Verbind het met geweld. Maak het moeilijker om dat geweld ter discussie te stellen.
"Geen genade" is geen alledaagse uitdrukking.
Uitspraken als "geen genade" zijn geen versprekingen. Het zijn signalen.
Ze vertellen soldaten wat er van hen verwacht wordt. Ze vertellen het publiek hoe ze moeten denken. Ze vertellen de wereld hoe ver een regering bereid is te gaan.
Volgens de Geneefse Conventies hoort oorlog grenzen te hebben. Burgers zijn geen doelwit. Het geweld moet proportioneel zijn. De menselijkheid moet intact blijven, zelfs in een conflict. Maar "geen genade" is de taal van... grenzeloze oorlog.
Voeg God toe aan die boodschap, en je verwijdert de laatste resterende beperking: twijfel.
De wet kan ons hier niet tegen beschermen.
Ja, er zijn wetten. Het Statuut van Rome van het Internationaal Strafhof definieert oorlogsmisdaden en stelt verantwoordelijkheid vast. In theorie kunnen leiders niet alleen verantwoordelijk worden gehouden voor wat ze bevelen, maar ook voor wat ze mogelijk maken. Maar de wet is reactief. Ze bestraft pas achteraf.
Het voorkomt niet dat een jonge soldaat – 18 jaar oud, ver van huis – de trekker overhaalt, in de overtuiging dat het niet alleen toegestaan is, maar ook dat het... rechts.
Die overtuiging wordt al lang vóór het slagveld gevormd. Ze wordt gevormd door taal.
Zo werkt extremisme
Er is een reden waarom extremistische bewegingen zo sterk op religie leunen. Omdat het werkt.
Het elimineert dubbelzinnigheid. Het vervangt complexiteit door zekerheid. Het transformeert geweld in een doel.
De formule is simpel:
- God is met ons
- De vijand is kwaadaardig.
- Barmhartigheid is zwakte.
Die formule heeft jihadistische bewegingen, ultranationalistische milities en gewelddadige ideologieën over de hele wereld aangewakkerd.
Wanneer democratische leiders zelfs maar fragmenten ervan overnemen, onderscheiden ze zich niet van extremisme. Ze herhalen het.
De schade blijft niet beperkt tot het buitenland.
Deze retoriek stopt niet bij het slagveld. Dezelfde logica – de wereld verdelen in rechtvaardigen en anderen – keert zich onvermijdelijk naar binnen.
We hebben de gevolgen gezien:
- LGBTQ+-gemeenschappen worden behandeld als bedreigingen voor de morele orde.
- Vrouwenrechten opnieuw gedefinieerd als onderhandelbaar.
- minderheden worden als buitenstaanders beschouwd
Zodra de politiek door religie wordt gemoraliseerd, wordt pluralisme een probleem dat moet worden opgelost, in plaats van een waarde die moet worden beschermd.
Toerisme, voetbal en de laatst overgebleven tegenkracht
Er is echter één wereldwijd terrein waar deze logica nog steeds moeite heeft om voet aan de grond te krijgen: mensen die mensen ontmoeten.
Toerisme is niet zomaar een industrie; het is een van de weinige systemen die gebouwd zijn op de veronderstelling dat vreemden elkaar zonder angst kunnen ontmoeten. Het berust op openheid, nieuwsgierigheid en het simpele idee dat verschillen geen bedreiging vormen.
Het aankomende FIFA Wereldkampioenschap voetbal van 2026, dat in Noord-Amerika wordt gehouden, zal miljoenen mensen van verschillende culturen, religies en identiteiten samenbrengen in gedeelde ruimtes. Stadions, straten en steden zullen tijdelijk plekken worden waar nationaliteiten met elkaar wedijveren, maar waar de menselijkheid in harmonie samenleeft.
Dat is belangrijker dan het lijkt.
Omdat elke interactie die het narratief van "wij tegen hen" tegenspreekt, het verzwakt. Elk gedeeld moment daagt het idee uit dat de wereld is verdeeld in rechtvaardigen en vijanden.
Instellingen zoals de Wereldtoerismeorganisatie van de Verenigde Naties en leiders in de reis- en sportsector dragen hier een verantwoordelijkheid. Ze kunnen niet neutraal blijven zolang religie wordt gebruikt om verdeeldheid en geweld te rechtvaardigen.
Als politieke leiders angst aanwakkeren, dan moet het toerisme – en de wereldwijde sport – iets anders aanwakkeren: erkenning, nabijheid en gedeelde menselijkheid.
Ze maken misschien geen einde aan oorlogen. Maar ze kunnen wel de verhalen ondermijnen die oorlogen draaglijker maken.
En waar zijn alle anderen?
Waar zijn in dit alles de instellingen die beweren te staan voor wereldwijde verbinding? Waar zijn de universiteiten, de culturele leiders, de toeristische sector?
Organisaties zoals de VN-toerisme Praat eindeloos over dialoog, uitwisseling en gedeelde menselijkheid.
Maar wanneer religie wordt gebruikt om geweld te rechtvaardigen – en om de toegang tot de culturele en heilige plaatsen die ze juist promoten te beperken – zwijgen ze. Dat zwijgen is geen neutraliteit. Het is ontwijking. En dat is onhoudbaar.
Omdat een industrie die gebouwd is op openheid niet kan overleven in een wereld die steeds meer georganiseerd is rond verdeeldheid.
De paus heeft gelijk – en is vrijwel de enige die dat vindt.
Paus Franciscus heeft onomwonden gezegd dat God oorlog niet rechtvaardigt. Het is een uitspraak die zo voor de hand ligt dat herhaling eigenlijk niet nodig is. En toch voelt het in het huidige politieke klimaat bijna radicaal aan.
Dat alleen al zou reden tot bezorgdheid moeten zijn.
Dit moet ondubbelzinnig en openlijk worden afgewezen.
Hier is geen sprake van dubbelzinnigheid. Leiders die God aanroepen om geweld te rechtvaardigen zijn:
- Het verzwakken van de juridische kaders die oorlog aan banden leggen
- Het manipuleren van overtuigingen voor politieke doeleinden.
- De kans op wreedheden vergroten
Dit is geen kwestie van toon. Dit is een kwestie van verantwoordelijkheid.
Laat een bericht achter